Swivels

Wat is een swivel?

Een swivel, ook wel een wartel of draaikoppeling, is een draaibare koppeling tussen twee onderdelen. Je gebruikt hem wanneer beweging niet in de lijn zelf terecht moet komen. Zonder swivel kan een lijn opdraaien. Dat werkt onrustig en kan ervoor zorgen dat materiaal minder netjes hangt.

De draaikoppeling laat rotatie op de juiste plek gebeuren. Hij neemt geen werk uit handen en maakt een slechte opbouw niet goed. Hij helpt wel om de verbinding rustiger te houden wanneer er beweging in komt.

Swivels kunnen ook voorkomen in systemen voor werken op hoogte, bijvoorbeeld bij werkpositionering, rope access of in reddingssystemen waarbij een lijn kan verdraaien. Ze zorgen dan dat rotatie niet volledig in de lijn terechtkomt. Gebruik een swivel in dit soort situaties alleen wanneer de fabrikant die toepassing toestaat en de combinatie met de andere onderdelen klopt.

Toepassing in de evenementenbranche

Bij rigging draait het vaak om tijdelijk ophangen, stellen en weer loshalen. Een last hangt niet altijd meteen rustig onder het punt waar je hem hebben wilt. Tijdens het hijsen kan een onderdeel iets meedraaien. Zonder swivel komt die draaiing al snel in de lijn terecht.

Dat merk je bij werk boven een podium, in een beursstand of rond een trussconstructie. Een lijn gaat torderen. Een connector trekt scheef. Een onderdeel wil steeds terugdraaien zodra je het probeert te positioneren. Met een goede draaikoppeling blijft dat beter beheersbaar.

Een swivel kan bijvoorbeeld handig zijn bij:

• Het positioneren van een last die tijdens het hijsen wil draaien;
• Tijdelijke rigging waarbij een lijn niet kaarsrecht naar beneden loopt;
• Toegangswerk of reddingsvoorbereiding waarbij een lijn kan opdraaien;
• Technische opstellingen waarbij connectors vrij moeten blijven liggen;
• Afbouw waarbij opgedraaide lijnen anders eerst uitgehaald moeten worden.

De swivel is daarbij geen oplossing voor verkeerd riggingwerk. Hij helpt alleen wanneer de rest van de opbouw klopt. Juist daarom is het een typisch onderdeel waar ervaren crew op let: klein in de kist, maar irritant als je hem nodig hebt en niet bij je hebt.

Waar let je op bij het kiezen van een swivel?

Begin bij het werk waarvoor je de swivel gebruikt. Materiaal hijsen vraagt om een andere beoordeling dan werken met personenbeveiliging. Kijk daarom altijd naar de documentatie van de fabrikant. Daarin staat waarvoor de swivel bedoeld is.

Daarna kijk je naar de opbouw rondom de swivel. Een connector moet goed in het oog liggen. De lijn moet vrij kunnen bewegen. De swivel moet kunnen draaien zonder tegen een ander onderdeel te drukken.

Loop bij je keuze deze punten na:

• Is de swivel bedoeld voor materiaalgebruik of personenbeveiliging?
• Past de belastbaarheid bij het werk waarvoor je hem gebruikt?
• Kan de swivel vrij draaien wanneer er kracht op komt?
• Liggen connectors netjes in de ogen van de swivel?
• Is de normering geschikt voor jouw toepassing?

Een swivel kies je dus niet alleen op formaat. Een te krappe opening of verkeerd liggende connector kan het verschil maken tussen prettig werken en een verbinding die blijft wringen.

Open of gesloten swivel

Een gesloten swivel heeft vaste ogen. Je gebruikt dan meestal karabiners of andere geschikte connectors om hem in de verbinding op te nemen. Dat werkt overzichtelijk wanneer de onderdelen goed bij elkaar passen.

Een open swivel kan worden geopend. Daardoor kun je bepaalde onderdelen directer plaatsen. Dat kan de opbouw compacter maken. Het kan ook schelen wanneer een extra connector onnodig veel lengte geeft.

Let bij een open swivel extra goed op de sluiting:

• De sluiting moet volledig dicht zijn voor gebruik;
• De borging moet zichtbaar en voelbaar goed zitten;
• Het aangesloten onderdeel mag niet op de sluiting drukken;
• Vuil mag de sluiting niet blokkeren;
• De swivel moet na montage vrij kunnen bewegen.

Draaigedrag en lagering

Een swivel moet soepel draaien zonder gammel aan te voelen. Bij uitvoeringen met kogellagers loopt de rotatie vaak lichter. Dat merk je vooral wanneer er spanning op de verbinding staat.

Sommige swivels hebben afgedichte kogellagers. Dat helpt tegen vuil en vocht, maar het maakt controle niet overbodig. Op een festivalterrein of buitenlocatie krijgt materiaal nu eenmaal wat te verduren.

Controleer het draaigedrag voordat je de swivel gebruikt:

• De swivel draait soepel zonder haperingen;
• Er is geen vreemde speling voelbaar;
• De ogen zijn niet vervormd;
• Er zit geen zand of vuil in bewegende delen;
• Er zijn geen scheuren of scherpe randen zichtbaar.

Voelt de swivel stroef of hoor je gekraak, dan gebruik je hem niet zomaar door. Zeker bij werk op hoogte hoort twijfelachtig materiaal eerst uit de set.

Gebruik bij hijsen en takelen

Bij hijsen en takelen met hijsmateriaal helpt een swivel om draaiing uit de lijn te houden. Een last kan tijdens het optillen iets roteren. Zonder draaikoppeling kan die beweging zich opbouwen in het hijsmiddel.

Een swivel maakt de beweging rustiger, maar hij vervangt geen goede hijsopbouw. De last moet geschikt zijn om te hijsen. De werklast moet kloppen. De verbindingen moeten goed liggen.

Let bij hijstoepassingen vooral op:

• Hangt de swivel vrij in de richting van de belasting?
• Kan de last niet ongecontroleerd gaan draaien?
• Wordt de verbinding niet zijdelings belast?
• Blijft de draaikoppeling vrij van truss, staal of decor?
• Is de werklast gecontroleerd voordat je begint?

Gebruik bij valbeveiliging en positionering

Bij valbeveiliging en positionering is de juiste combinatie van onderdelen belangrijk. Een swivel kan een lijn rustiger laten meelopen, maar alleen wanneer hij voor die toepassing geschikt is. Kijk daarom niet alleen naar de sterkte, maar ook naar de normering.

In systemen voor personenbeveiliging moet de herkomst van elk onderdeel duidelijk zijn. De markering moet leesbaar blijven. De handleiding moet passen bij de manier waarop je het onderdeel gebruikt.

Voor gebruik binnen persoonlijke valbeveiliging controleer je in elk geval:

• Is de swivel volgens de fabrikant geschikt voor deze toepassing?
• Blijft de productmarkering goed leesbaar?
• Geeft de handleiding deze combinatie met lijn, connector of apparaat vrij?
• Wordt dwarsbelasting op de connector voorkomen?
• Is de swivel vóór gebruik gecontroleerd op slijtage, schade en soepel draaien?

Een swivel ziet er misschien simpel uit, maar hij krijgt serieuze krachten te verwerken. Gebruik hem dus niet als handig tussenstukje wanneer je niet zeker weet of de combinatie klopt.

Materiaal en gebruik op locatie

Swivels worden gemaakt voor stevig werk. Toch blijft de omgeving belangrijk. Buitenlocaties, transportkisten en tijdelijke opslag zijn niet altijd vriendelijk voor bewegende onderdelen.

Vocht kan corrosie veroorzaken. Zand kan de draaiing stroef maken. Een harde klap in een kist kan een oog beschadigen zonder dat je het meteen ziet. Controle en opslag horen daarom bij normaal gebruik.

Houd je swivels bruikbaar door hierop te letten:

• Maak vuil materiaal schoon voordat het terug de kist in gaat;
• Berg swivels droog op na gebruik buiten;
• Gebruik geen olie of vet zonder productinstructie;
• Leg beschadigde onderdelen apart;
• Laat twijfelachtig materiaal controleren voor hergebruik.

Swivels kopen voor eventcrew en festivalbouw

Een goede swivel houdt lijnen en verbindingen rustiger wanneer er beweging in de opbouw komt. Dat merk je bij hijsen, takelen, positioneren en werken op hoogte. Let bij je keuze op de toepassing, de belastbaarheid, het draaigedrag en de aansluiting op je andere materiaal. Kom je er niet uit welke uitvoering bij jouw werk past? Neem dan contact met ons op. Je bent ook welkom in onze showroom bij Eindhoven.