Stijgen en afdalen

Waar gebruik je stijgklemmen en afdaalapparaten voor?

Een stijgklem klemt op het touw wanneer er gewicht op komt. Daardoor kun je stap voor stap omhoog bewegen. Haal je de belasting eraf, dan kun je de klem weer verplaatsen. Dat maakt een stijgklem handig bij touwtoegang, redding, inspectie of werk waarbij je gecontroleerd langs een touw omhoog moet.

Een afdaalapparaat doet het omgekeerde. Je gebruikt het om gecontroleerd te zakken, snelheid te regelen of jezelf tijdelijk op een punt vast te zetten. Sommige afdalers blokkeren automatisch. Andere vragen meer handeling en ervaring. Het apparaat moet altijd passen bij je touw, belasting, toepassing en manier van werken.

Dit materiaal gebruik je vooral wanneer je:

• Langs een touw omhoog of omlaag moet;
• Gecontroleerd wilt afdalen;
• Een vaste werkpositie op een touw wilt houden;
• Redding of evacuatie moet kunnen uitvoeren;
• Met een systeem werkt dat daarvoor is ingericht.

Toepassing in de evenementenbranche

Bij eventwerk kom je stijg- en afdaalmateriaal vooral tegen bij specialistisch werk op hoogte. Denk aan rigging, toegang tot moeilijk bereikbare punten, inspectie boven een podium of werkzaamheden waarbij een gewone ladder, hoogwerker of looproute niet handig genoeg is.

Ook bij redding kan dit materiaal een rol spelen. Als iemand na een val of incident niet zelfstandig wegkomt, wil je niet pas dan gaan nadenken over afdalen, takelen of bereiken. Het materiaal moet klaarstaan, maar vooral: de mensen die ermee werken moeten weten wat ze doen.

Bij events let je vooral op:

• Toegang tot plekken waar je niet makkelijk bij komt;
• Gebruik door getrainde mensen;
• Combinatie met het juiste touw en harnas;
• Een duidelijke werkwijze voor stijgen, afdalen of redding;
• Controle van het materiaal vóór de klus begint.

Stijgklemmen voor omhoog werken

Een stijgklem geeft grip op het touw wanneer je omhoog beweegt. De klem schuift mee in de ene richting en grijpt vast wanneer er gewicht op komt. Zo kun je jezelf, samen met de rest van je systeem, stap voor stap omhoog brengen.

Er zijn verschillende soorten stijgklemmen. Denk aan handstijgklemmen, borststijgklemmen, voetklemmen en onderdelen voor specifieke systemen. Welke je kiest, hangt af van je techniek, touwdiameter, harnas en toepassing. Een losse stijgklem maakt nog geen compleet klimsysteem.

Let bij stijgklemmen op:

• Geschikte touwdiameter;
• Gebruik op enkel of dubbel touw;
• Links- of rechtshandige uitvoering wanneer van toepassing;
• Combinatie met voetlus, borstpunt of harnas;
• Goede grip zonder het touw onnodig te beschadigen;
• Correcte bediening met handschoenen aan.

Stijgklem veilig gebruiken

Een stijgklem lijkt eenvoudig, maar verkeerd gebruik kan snel misgaan. De klem moet goed op het touw zitten, in de juiste richting werken en niet per ongeluk open kunnen. Ook moet je voorkomen dat er slack ontstaat of dat je boven je beveiliging uitkomt.

Gebruik een stijgklem niet alsof het een valstopapparaat is. Het apparaat is bedoeld om op het touw te stijgen of mee te bewegen binnen een passend systeem. Voor valbeveiliging heb je aparte beveiliging nodig die daarvoor bedoeld is.

Controleer tijdens gebruik:

• De stijgklem zit in de juiste richting op het touw;
• Het touw past bij de toegestane diameter;
• De klem sluit volledig rond het touw;
• Er ontstaat geen gevaarlijke slack;
• De verbinding met harnas of voetlus blijft netjes lopen;
• Je gebruikt aparte beveiliging wanneer dat nodig is.

Voetlussen, borststijgklemmen en accessoires

Met een voetlus kun je kracht uit je benen halen. Dat werkt een stuk rustiger dan jezelf alleen met je armen omhoog trekken. Een borststijgklem of ingebouwde stijgklem kan helpen om je lichaam dichter bij het touw te houden en efficiënter te stijgen.

Accessoires maken het systeem niet automatisch veiliger. Ze moeten passen bij de techniek die je gebruikt. Een voetlus die te lang staat, een verkeerd gekoppelde klem of een onlogische verbinding kost energie en kan het systeem onoverzichtelijk maken.

Let bij accessoires op:

• Instelbare lengte van de voetlus;
• Compatibiliteit met je stijgklem;
• Goede verbinding met harnas of gordel;
• Geen losse delen die ergens achter blijven hangen;
• Een opstelling die past bij je klimtechniek.

Afdaalapparaten voor gecontroleerd zakken

Met een afdaalapparaat regel je hoe snel je langs een touw naar beneden gaat. Het apparaat geeft wrijving en controle. Afhankelijk van het type kan het automatisch blokkeren, een antipaniekfunctie hebben of juist meer bediening vragen van de gebruiker.

Niet elk afdaalapparaat is bedoeld voor dezelfde toepassing. Sommige apparaten worden gebruikt bij afdalen, redding of evacuatie. Andere kunnen binnen een geschikt systeem ook helpen om tijdelijk op positie te blijven. Kijk daarom altijd naar de handleiding, normering en toegestane toepassing. Het gaat er niet om of een apparaat er simpel uitziet, maar of het past bij het systeem en het werk waarvoor je het gebruikt.

Bij afdaalapparaten kijk je naar:

• Geschikte touwdiameter;
• Automatische blokkering of handmatige bediening;
• Antipaniekfunctie wanneer dat nodig is;
• Gebruik voor werk, redding of toegang;
• Maximaal gebruikersgewicht;
• Bediening onder belasting.

Antipaniekfunctie en automatische blokkering

Een antipaniekfunctie helpt wanneer iemand de hendel te hard doortrekt of verkeerd reageert tijdens het afdalen. Het apparaat kan dan blokkeren of de afdaling afremmen. Dat is prettig bij werk waarbij controle belangrijker is dan snelheid.

Niet elk afdaalapparaat werkt hetzelfde. Sommige modellen zijn juist gemaakt voor ervaren gebruikers die sneller willen werken of meer gevoel in de bediening willen. Dat kan prima zijn, maar alleen wanneer de gebruiker die techniek ook beheerst.

Kies bewust op bediening:

• Antipaniekfunctie voor extra controle;
• Automatische blokkering voor stoppen op het touw;
• Eenvoudige bediening wanneer meerdere mensen ermee werken;
• Meer directe bediening voor ervaren gebruikers;
• Training voordat het apparaat op locatie wordt ingezet.

Afdalen en werkpositionering

Met een afdaalapparaat hoef je niet altijd direct naar beneden. Je kunt het apparaat ook gebruiken om tijdelijk op een touw te blijven hangen of jezelf in positie te houden. Dan wordt het onderdeel van je werkpositionering.

Ook hier geldt: gebruik het apparaat alleen binnen de toepassing waarvoor het bedoeld is. Een afdaalapparaat kan veel, maar het vervangt niet automatisch je valbeveiliging. Bij valgevaar heb je een passend back-upsysteem nodig.

Let bij positioneren met een afdaler op:

• Het apparaat kan veilig blokkeren op het touw;
• Het touw past bij de toegestane diameter;
• Je houding blijft werkbaar en stabiel;
• Er is een back-up wanneer de toepassing dat vraagt;
• Je kunt het systeem ook weer veilig ontlasten.

Redding en evacuatie

Stijg- en afdaalmateriaal speelt vaak een rol bij redding. Je kunt iemand bereiken, laten zakken of jezelf uit een lastige positie halen. Dat vraagt om materiaal dat geschikt is voor redding en mensen die ermee kunnen werken.

Redding is geen bijlage bij de klus. Als er op hoogte wordt gewerkt, moet vooraf duidelijk zijn wat er gebeurt als iemand niet zelf naar beneden komt. Een afdaalapparaat, reddingslijn of takelsysteem helpt alleen wanneer het plan klopt.

Denk vooraf na over:

• Wie een redding mag uitvoeren;
• Welk materiaal daarvoor klaarstaat;
• Hoe iemand snel bereikbaar is;
• Of het systeem geschikt is voor twee personen wanneer nodig;
• Hoe communicatie op hoogte geregeld is.

Touw, diameter en compatibiliteit

Stijgklemmen en afdaalapparaten werken alleen goed met het juiste touw. De diameter moet binnen de specificaties vallen en het type touw moet geschikt zijn voor de toepassing. Een te dun, te dik, nat, vervuild of beschadigd touw kan de werking beïnvloeden.

Kijk dus niet alleen naar het apparaat. Het touw is net zo belangrijk. Ook de staat van de mantel, de soepelheid en de vervuiling maken verschil. Op locatie wordt touw makkelijk door een kist gehaald of over staal getrokken. Controle blijft nodig.

Controleer bij touwgebruik:

• Minimale en maximale touwdiameter;
• Type touw dat bij het apparaat hoort;
• Mantel op slijtage, rafels en harde plekken;
• Geen knopen of vreemde verdikkingen in het werkgebied;
• Geen contact met scherpe randen;
• Gebruik volgens de handleiding van het apparaat.

Materiaal kiezen voor jouw systeem

De juiste keuze begint bij je manier van werken. Moet je vooral stijgen, afdalen, positioneren of redden? Werk je met één touw, met een back-up of in een vaste set? Vanuit die vragen kies je pas het apparaat.

Let ook op gebruiksgemak. Een apparaat kan technisch perfect zijn, maar onhandig werken met jouw handschoenen, harnas of touwroute. Op hoogte wil je geen puzzel in je handen hebben.

Let bij je keuze vooral op:

• Toepassing: stijgen, afdalen, positioneren of redding;
• Geschikte touwdiameter;
• Maximaal gebruikersgewicht;
• Bediening met handschoenen;
• Combinatie met harnas, gordel of voetlus;
• Training die nodig is voor veilig gebruik.

Training en veilig gebruik

Stijgklemmen en afdaalapparaten vragen kennis. Je moet weten hoe het apparaat op het touw komt, hoe het blokkeert, hoe je het ontlast en wat je doet als iets niet loopt zoals gepland. Dat leer je niet goed door alleen de verpakking te lezen.

Zeker bij professioneel werk op hoogte hoort instructie of training bij dit materiaal. Niet omdat het ingewikkeld moet zijn, maar omdat een kleine fout bovenin een constructie veel gevolgen kan hebben.

Belangrijk bij gebruik:

• Ken de werking van het apparaat;
• Gebruik het alleen met geschikt touw;
• Controleer de richting van montage;
• Werk met een back-up wanneer dat nodig is;
• Oefen bediening en noodsituaties vooraf.

Controle en onderhoud

Controleer stijgklemmen en afdaalapparaten voor gebruik. Bewegende delen moeten soepel werken. Tanden, nokken, hendels, platen en sluitingen mogen niet beschadigd zijn. Ook vuil en zand kunnen de werking beïnvloeden.

Berg het materiaal netjes op. Laat apparaten niet los tussen zwaar gereedschap, scherpe delen of vochtige touwen liggen. Is een apparaat gevallen, zwaar belast of twijfelachtig gebruikt, haal het dan uit gebruik en laat het beoordelen.

Controleer onder meer:

• Behuizing op scheuren of vervorming;
• Nokken, tanden en contactvlakken op slijtage;
• Hendels en bewegende delen op soepele werking;
• Vergrendelingen en connectorpunten;
• Labels en markeringen op leesbaarheid;
• Touw op schade voordat je het apparaat gebruikt.

Stijgklemmen en afdaalapparaten voor eventcrew en festivalbouw

Met de juiste stijgklem of afdaler werk je gecontroleerder met touwsystemen op hoogte. Je kiest niet alleen een los apparaat, maar een combinatie die past bij je touw, harnas, werkwijze en training. Dat is belangrijk bij rigging, inspectie, redding en specialistisch werk boven of rond tijdelijke constructies. Twijfel je welke stijgklem of afdaler past bij jouw systeem? Neem dan contact met ons op.